مقدمه:

نماتدها كه به زبان انگليسي به آ نها  eel worm  (كرمهاي زالو مانند ) مي گويند پر سلولي و بر عكس كرمها بند بند نیستند .اعضاي بدن آنها طوري قرار گرفته كه داراي تقارن دو طرفي مي باشند..جلوي بدن تقارن شعاعي دارد . نماتد ها كرمهاي باريك ،رشته اي ونخي هستند وازنظرجانورشناسي zoology نماتدها در گروه كرمهاي گرد nemathelminthes  وحفره داران كاذب pseudocoelumata جاي مي گيرند ودر مقطع عرض گرد هستند(are round  in cross section) طرز قرار گرفتن اعضاي داخلي در بدن بي مهرگان متفاوت است وبطور كلي به سه گروه تقسيم مي شود وتشكيل حفره داخلي بدن coelom يك وجه فيزيولوژيك است .

1.      گروه اول فاقد حفره سلوم( Acoelomate ):منطقه بين لوله هاضمه واپيدرم از بافت مزانشيم وماهيچه هاي اليافي پر شده وفضاي خالي ندارد (شكل: 1- الف)

2.      گروه دوم داراي حفره كاذب ( pseudocoelomate ):در اين گروه حفره داخلي بدن ازادامه بلاستوسل تشكيل شده . فضاي بين لوله هاضمه و ديواره بدن بوسيله جدار مزودرم مجزا  نشده است (شكل:1- ب)

3.      گروه سوم داراي حفره سلوم (coelomate ):حفره داخلي بدن از سلوم حقيقي تشكيل شده (شكل: 1-  پ)

كلمه  Nematoes   از دو كلمه Nema   به معني نخ و رشته  و    Oides به معني شبيه و مانند ميباشد .

بطور كلي نماتدها داراي اندامي دراز و استوانه اي واز لحاظ اندازه بسيار متنوع مي باشند . طول آنها از چند ميليمتر تا چند متر ممكن است متغيير باشد .طول بدن بعضي از نماتدها ي انگل انسان وحيوان تا 10متر مي رسد . اكثرا  300  الي 1000 ميكرون وبعضي 4 ميليمتر طول دارند ودر مقطع عرض 15 تا 35 ميكرون قطر دارند . اين قطر كم و رنگ كم وبيش شفاف باعث ميشود كه توسط چشم غير مسلح ديده نشوند. نماتدهاي انگل گياهي بين 5/0 تا2 ميلي متر طول دارند . چند گونه وتعداد زيادي از افراد نا بالغ گونه هاي ديگر در اندازه هاي كوچكتر مي باشند وهمچنين معدودي گونه ها اندازه هاي بزرگتري دارند . طول كرم معمولي روده Ascaris lumbricoides 40 سانتي متر است .طول كرم كليه Dioctophyme renale به بيش از يك متر می رسد . نماتد ماده  Placentonema gigantissimum داراي5/8 متر طول و5/2 سانتي متر عرض ميباشد . اندازه كرم پيوك Dracunculus medinensis  به 120 سانتي متر مي رسد . شاخه نماتد(Nematode) بسيار بزرگ بوده واحتمالا از نر گونه هاي موجود بعد از حشرات قرار دارد . نماتد ها از قديم به عنوان انگل انسان شناخته شده اند .

-اغلب گونه هاي نماتد به صورت آزاد زندگي مي كنند .

-اكثر نماتد ها رشته اي ،كرمي شكل بوده و به عبارتي در آنها دو شكلي جنسي ديده نمي شود به استثنای تعدادي از جنسها وگونه هائي كه انگلهاي اختصاصي هستند ، بدن نماتد ماده (female ) در سيكل زندگي خود به تدريج حالت نخي شكل (filiforme ) خود را از دست مي دهد وكم كم متورم وحجيم ميشود (swollen ) كه اين حالت در سن بلوغ است (Saccat shape) ، بهترين نمونه آنها نماتد مولد گره ريشه Root knot nematodes  مانند   Meloidogyne.spp  كه گلابي شكل بوده و نماتد مولد سيت مانند (Hetrodera.spp)   كه ليموئي شكل بوده ونماتدمركبات مانند (Tylenchulus semipenetrans) كه كوزه اي (کیسه ای ) شکل (Reniform Nematode) دارد وسروگردن ماده كشيده است . و (Rotylenchulus) كه قلوه اي شكل است . و (Ring Nematode)  مانند (Criconematids)  كه سوسيسي شكل  (Sausage shape)  است .

محيط هاي زندگي نماتد ها :

نماتد ها در تمام محيط هاي بيولوژيك وجائيكه اثري از حيات و رطوبت وجود دارد زيست مي كنند ، نماتد ها در آب وخاك بصورت آزاد (Freely ) وجود دارند . نماتدها از قديمي ترين اشكال حياتند واز دوره كامبرين وپري كامبرين كه بيش از يك ميليون سال پيش است حضور دارند ودر همه جا پراكنده اند . از قطب كه سردترين مناطق است تا چشمه هاي آب گرم ، مراتع ، باغات ، زمين كشاورزي وتقريبا ميتوان گفت كه شايد موجود زنده اي نباشد كه نماتد انگل آن نشود ، مانند: حشرات ، حيوانات ،گياهان وانسان

در مورد انسان ، اسكاريس ،تريشين ، فيل پايي، كرمک

اصولا نماتدها جانوران آبزی هستند و بنابراین در تمام محیط های مرطوب یافت می شوند . نماتدهای انگل جانوران عالی بیشتر در سیستم گوارشی , جریان خون و یا اعضائ داخلی وجود دارند . بسیاری از نماتدهای انگل گیاهی درون بافت گیاهان میزبان زندگی می کنند که خود محیط مرطوبی است . بسیاری از نماتدها در آبهای شیرین , شور و خاک زندگی می کنند و یا قشر نازکی از آب را با کوتیکول خود حمل می نمایند .

توجه:     اگر نماتد ها در قسمت هاي هوائي گياه مثل نماتد گال دانه گندم با نام عمومي seed gall Nematodes ونام علمي Anguina  tritici و نماتد غده وپيازstem and bulb Nematodes  با نام علمي Ditylenchus  dipsaci حتما از خاك منشاء گرفته اند .

. گروه بندی کلی نماتدها از نظر تعداد

50 درصد در آب هاي شور ودرياها

25 درصد در آب هاي شيرين وخاك كه 10 درصد آن نماتد هاي انگل گياهي خاكزيند

25درصد انگل حيواني هستند